ਰੰਗ
ਗੋਗੀ ਨੂੰ ਦਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੜਕਉਂਣੇ ਪਏ। ਦਸਵੇਂ ਦਰ ਉਪਰ ਯੋਗੀ ਦੀ ਮੂਰਤ ਸੀ। ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਇਹ ਹੀ ਘਰ ਸੀ। ਫਾਟਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨੌਕਰ ਦੀ ਝੁੱਗੀ ਸੀ। ਝੁੱਗੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਮੰਜੇ ਉਂਤੇ ਲੇਟ ਕੇ ਪਿਆ ਸੀ। ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਹੋ ਕੇ ਗੋਗੀ ਨੇ ਤਾਲਾ ਖੋਲ੍ਹ ਲਿਆ ਸੀ। ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪੱਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਚੋਰੀ ਚੁੱਪਕੇ ਰਾਜ਼ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਗਿਆ। ਦੋ ਮੱਝੀਆਂ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਗੋਗੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਆਭਾਸ ਵਾਂਗ, ਗੋਗੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ। ਮਕਾਨ ਬੰਗਲਾ ਸੀ, ‘ਤੇ ਬੰਗਲੇ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਨੇਰੇ’ਚ ਪਹਿਲਾ ਕੁਝ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਗੋਗੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਕਮਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸੀ। ਫਰਨੀਚਰ ਦਾ ਰੂਪ ਦਾ ਵੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਲ ਸੀ। ਰਾਹ ਹੁਣ ਸੋਖੀ ਦੇਣੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਗੋਗੀ ਨੇ ਬਾਰੀ’ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰੀ। ਨੌਕਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸੁੱਤਾ ਸੀ। ਗੋਗੀ ਨੂੰ ਪੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਇਕੇਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਟੱਬਰ ਤਾਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਪਿੰਡ’ਚ ਸੀ। ਜੇਹੜੇ ਕਮਰੇ’ਚ ਗੋਗੀ ਖਲੋਇਆ ਸੀ, ਪਿੱਛਲੇ ਕੰਧ’ਚ ਦੋ ਬੂਹੇ ਸਨ। ਗੋਗੀ ਨੇ ਦੋਨੋਂ ਖੋਲ੍ਹੇ। ਦੂਜਾ ਸੋਣ ਵਾਲਾ ਕਮਰਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਦਰਵਾਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਕਾਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਰਕੇ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਦੀਣਾ ਸੀ। ਮਸੂਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਸੀ ਕਿ ਬੱਤੀ ਬੁਝਾਈ ਸੀ ਜਾਂ ਕਿ ਜਾਗਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਗੋਗੀ ਨੇ ਰੋਸਨਿ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। ਕੰਧਾਂ ਪੀਲੀਆਂ ਸਨ। ਅਲਮਾਰੀਆਂ ਵੀ ਖਣਕ ਦੇ ਰੰਗ’ਚ ਰੰਗੀਆਂ ਸਨ। ਦਰੀ ਵੀ ਗੂੜ੍ਹਾ ਕੇਸਰੀ ਰੰਗ ਦੀ ਸੀ। ਪਲੰਘ ਦੇ ਉਪਰ ਛਾਦ ਚਾਦਰਾਂ ਵੀ ਪੀਲੇ ਸਨ। ਡਰੇਸਿੰਗ ਟੇਬਲ ਨੇੜੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਕੁਰਸੀ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਸੇਜ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਸੰਦੂਕੜੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅਲਮਾਰੀਆਂ ਉਂਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਤਸਵੀਆਂ ਸਨ। ਬੂਹੇ ਦੇ ਨਾਲ ( ਕਹਿਣ ਦਾ ਮਤਲਬ, ਪੰਲਘ ਦੇ ਆਮ੍ਹਣੇ ਸਾਮਣੇ, ਅਤੇ ਗੋਗੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ) ਵੱਡਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ਵੀ ਪੀਲਾ ਪੀਲਾ ਸੀ। ਗੋਗੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, - ਚੰਗਾ ਥਾਂ ਸੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਲਈ। ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਸਮਾ ਸੁਖਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦ ਡਾਕਟਰ ਕਮਰੇ’ਚ ਵੜੂਗਾ, ਉਸ ਨੋ ਪੱਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਨਾ ਕਿ ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਰਸੀ ਹਿਲਾਈ ਦਾ ਪੱਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ-।
ਗੋਗੀ ਨੇ ਕੁਰਸੀ ਚੱਕ ਕੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਥੱਲੇ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਬੂਹੇ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸੀ। ਗੋਗੀ ਕੁਰਸੀ ਉਂਤੇ ਬਹਿ ਗਿਆ, ਨਾਲੇ ਆਪਣੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕੱਢ ਲੀਆਂ। ਇੱਕ ਆਏ-ਪੋਡ। ਇੱਕ ਪਸਤੌਲ। ਪਸਤੌਲ ਦੀ ਨਾਲੀ ਉਂਤੇ ਘੁੰਮਾ ਘੁੰਮਾ ਕੇ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਵੇਲਣ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਪਸਤੌਲ ਦਾ ਸਾਇਲਅੰਸਰ। ਫਿਰ ਉਂਠ ਕੇ ਬੱਤੀ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤੀ। ਹਨੇਰੇ’ਚ, ਕੁਰਸੀ ਉਂਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਪੱਟਾਂ ਉਪਰ ਪਸਤੌਲ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਖਾਂ ਮੀਚ ਕੇ ਗਾਣੇ ਸੁਣਨ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਆਏ-ਪੋਡ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੀ ਸੀ।
ਘੰਟਾ ਬੀਤ ਗਿਆ।
ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਅੰਦਰ ਆ ਵੜ ਗਿਆ। ਬੱਤੀ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਜਗਾਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਦ ਚਾਰ ਵਾਰੀ ਪਸਤੌਲ ਨੇ ਫੱਟ ਫੱਟ ਕੀਤਾ। ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਅੱਗੇ ਪਲੰਘ ਦੀ ਵਿਛਾਈ ਉਂਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਗੋਗੀ ਨੇ ਉਂਠ ਕੇ ਬੱਤੀ ਜੱਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਕਮਰਾ ਸੱਚੀ ਮੁੱਚੀ ਪੀਲਾ ਪੀਲਾ ਸੀ। ਬੇਡ ਉਂਤੇ, ਢਿੱਡ ਉਂਤੇ, ਡਾਕਟਰ ਫੈਲਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਲਾਲ ਪੱਗ ਢਹਿ ਹੀ ਸੀ। ਪੀਲੇ ਪੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਨੋ ਹੁਣ ਦਾਗ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੱਤ ਨੇ ਕੇਸਰੀ ਉਂਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਡਾਕਟਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ। ਗੋਗੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸੀਸ ਕੋਲ ਦੋ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸੁਤ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਨੈਣਾਂ ਨੇ ਫੋਟੋਆਂ ਵੱਲ ਝਾਤੀ ਮਾਰੀ। ਦੋਨੋਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜਨਾਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਨ।ਇੱਕ ਨੂੰ ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਮ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ।
- ਕਿਉ? ਸਮਝ ਗਿਆ। ਗੱਲੋ ਦੀ ਵਿਅਕਤ ਕਰ ਲਈ?- ਗੋਗੀ ਨੇ ਆਖਿਆ। - ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ? ਦੂਜੀ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ- ਗੋਗੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਫੋਟੌਆਂ ਵੱਲ ਟਿੱਕੀ। - ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕੇਵਲ ਲੜਕੇ ਹੀ ਹੈ ਨਾ? ਸੋਂਚ ਜੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਧੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸੀ? ਫਿਰ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਾਰਿਸ਼ ਮਿਲਣਾ?- ਗੋਗੀ ਨੇ ਫਿਰ ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਮੁਖ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ।ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਸਾਫ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਉਹ ਦੇ ਪੱਲੇ ਪੈ ਗਈ ‐ ‘ਵਿਦਾ-। ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੋਲੀ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਸਿਰ’ਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਰਬ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੇਜ ਤੋਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਚੱਕ ਕੇ ਲਹੂ ਪੂੰਝ ਕੇ ਜੇਬ’ਚ ਫਿਰ ਪਾ ਲੀਆਂ। ਆਏ-ਪੋਡ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲਿਆ। ਕਮਰੇ’ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਬਾਹਰਲੇ ਕਮਰੇ ਦੀਆਂ ਬੱਤੀਆਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਜਾਗ ਦੀਆਂ ਸਨ। ਕਮਰਾ ਬੈਠਕ ਸੀ, ਨਾਲੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਾਂਗ ਬਿਲਕੁਲ ਪੀਲਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਟੰਗੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਪੀਲਾ, ਪਰ ਹਰਾ ਸੀ। ਚਿੱਤਰ ਸੀ। ਚਿੱਤਰ ਨੇ ਗੋਗੀ ਦੀ ਅੱਖ ਫੜ ਲਈ। ਨੇੜ੍ਹੇ ਜਾ ਕੇ ਮੂਰਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੁਆਇਨਾ ਕੀਤਾ। ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਨੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹਰਾ ਘਾਹ ਵਾਹਿਆ ਸੀ। ਘਾਹ ਦੇ ਗੱਭੇ, ਕਹਿਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਿਆ, ਕੁਝ ਸੰਤਰੀ ਰੰਗ ਸੀ। ਕੁਝ ਭਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਗੋਗੀ ਦੇ ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਉਂਤੇ ਮੁਸਕਣੀ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੰਗਲੇ’ਚੋਂ ਚੋਰੀ ਦੇਣੀ ਬਾਹਰ ਚੱਲੇ ਗਿਆ।
* * * * * * * * * * * *
ਜੰਗਲ ਹਰਿਆ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਨਾਰੇ ਕੋਲੇ ਲੰਬਾ ਸਬਜ਼ ਘਾਹ ਸੀ। ਇੱਕ ਹਰਨੀ ਘਾਹ ਨੂੰ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਖਾਂਦੀ ਸੀ। ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਪੰਛੀ ਗੁਣਗਣਾ ਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਚੀ ਉਂਚੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ ਦੀਆਂ ਸੀ। ਹਰਨੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਜੇ ਉਸ ਹਰਨੀ ਨੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੂੰ ਮਸੂਸ ਹੋਣਾ ਸੀ ਕਿ ਵਣ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਹੋਗਿਆ ਸੀ। ਘਾਹ ਖਾਂਦੀ ਹਰਨੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਅੱਖ ਫੜ ਲਈ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਿਰ ਲਈ ਜੰਗਲ ਦਾ ਧੜਕਣ ਹੱਟ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਖੱਕ ਸ਼ਰੂ ਹੋ ਗਈ।
ਹਰੇ ਘਾਹ ਦੇ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਲੁਕਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੀਲੇ ਕਾਲੇ ਨੈਣਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਹਰਨੀ ਨੋ ਖਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰੇ ਘਾਹ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਿਆ ਕਰ ਕੇ ਹਰਨੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪੱਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਕਦ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਛਾਲ ਮਾਰੀ; ਕਦ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਪੰਜਾ ਮਾਰਿਆ; ਕਦ ਦੰਦੀ ਵੱਢੀ। ਸ਼ੇਰ ਭੁਖਾ ਸੀ। ਸਹਿਵਾਸ ਦੀ ਰੁੱਤ ਸੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਸ਼ੇਰਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਖਿੱਝਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰਾ ਗੁਸਾ ਵਿਚਾਰੀ ਹਰਨੀ’ਤੇ ਕਢ ਦਿੱਤਾ। ਹਰੇ ਹਰੇ ਘਾਹ ਨੂੰ ਰੱਤ ਨਾਲ ਲਾਲ ਲਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਰਨੀ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰੀ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਪੱਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਕਿਥੋਂ ਸ਼ੇਰ ਆਗਿਆ ਸੀ। ਖੁਨ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਚਾਰੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਕੇਵਲ ਲਾਲ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।
* * * * * * * * * * * *
ਸੀਸੋ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜਦ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ, ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਜਦ ਦੇਖੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਲਾਲ ਲਾਲ ਸੀ। ਸੰਸਾਰ ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਸੂਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰਫ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਇੱਦਾਂ ਲੱਗਦਾ? ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸੀਸੋ ਨਾਲ ਦੋ ਹੋਰ ਵੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਔਰਤ ( ਸੀਸੋ ਦੀ ਜਿਠਾਣੀ); ਇੱਕ ਆਦਮੀ। ਜਿਠਾਣੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ ਸੀਸੋ’ਤੇ ਅੱਖ ਰੱਖਣ, ਹੱਥ ਫੜਣ ਅਤੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਮਦਤ ਕਰਨ। ਬੰਦੇ ਦੇ ਲਾਲ ਪੱਗ ਬਣੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਮੀਜ਼ ਭਿੱਜੀ ਸੀ: ਲਾਲ ਲਾਲ ਲਹੂ ਨਾਲ। ਸੀਸੋ ਦੇ ਰੱਤ ਨਾਲ। ਜਿਠਾਣੀ ਦੇ ਕਪੜੇ ਵੀ ਕਿਰਮਚੀ ਹੋਏ ਸੀ। ਸੀਸੋ ਪਲੰਘ ਉਂਤੇ ਪਈ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇੱਕ ਮੇਜ਼ ਸੀ। ਸੀਸੋ ਨੂੰ ਕੁਝ ਉਸ ਮੇਜ਼ ਉਪਰ ਦੀਂਦਾ ਸੀ। ਦੂਰੋਂ ਸੀਸੋ ਨੂੰ ਗੂੜ੍ਹਾ ਰੰਗ ਦਾ ਮਾਸ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਸੀਸੋ ਨੂੰ ਰੌਂਣਾ ਆ ਗਿਆ। ਲਾਲ ਪੱਗ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮੈਲੇ ਕਪੜੇ ਵਿੱਚ ਲੁਪੇਟ ਕੇ ਕੂੜੇ ਦੇ ਢੋਲ ਵਿੱਚ ਸੁਟ ਦਿੱਤਾ। ਸੀਸੋ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਚ ਕੇ, ਠੰਢਾ ਸਾਹ ਲਿਆ- ਹਾਏ ਰੱਬਾ-।
- ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ ਭੈਣ ਜੀ- ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਲਾਲ ਪੱਗ ਥੱਲੋ ਕਿਹਾ।
* * * * * * * * * * * *
ਸੀਸੋ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸਨੂੰ ਪੱਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਮਾਂ ਬਣਨ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਅਪਣੇ ਵਰ ਮਿੰਦਰ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਸੀਸੋ ਨੂੰ ਫਿਕਰ ਸੀ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਆਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਮਿੰਦਰ ਤੋਂ ਗੱਲ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਦਾਂ ਮੱਖਣੀ ਨੂੰ ਪੱਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਮੱਖਣੀ ਜਿਠਾਣੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੀਸੋ ਦਰਾਣੀ। ਮੱਖਣੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾ ਤਾਂ ਜੋਤਦੀਪ ਸੀ, ਪਰ ਜਿੱਚ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਸਭ ਮੱਖਣੀ ਆਖਦੇ ਸੀ। ਮੱਖਣੀ ਕੋਲ ਮੰਡਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਘਬਰਾਹਟ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ਖਬਰ ਸੁਣਕੇ। ਮੱਖਣੀ ਨੂੰ ਫਿਕਰ ਸੀ ਕਿ ਸੀਸੋ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁੰਡਾ ਹੋਜੂਗਾ। ਕੋਈ ਚਾਲ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਜੁਗਤਣ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਗਿਆ।ਮਿੰਦਰ ਨੇ ਖੁਲ੍ਹੀ ਦੇਣੀ ਕਿਹਾ ‐ ਮੈਨੂੰ ਪੱਤ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ-। ਭਾਵੀ ਦਾ ਫਰਜ ਸੀ ਦੇਉਰ ਦੀ ਮਦਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੇਉਰ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਣੀ। ਮਿੰਦਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਰਣਜੀਤ, ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ( ਇਸ ਡਾਕਟਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨ ਵਰਤਦਾ ਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਾਉਣ ਜੇ ਹੋਣਾ ਵਾਲਾ ਬਾਲ ਮੰਡਾ ਸੀ ਜਾਂ ਕੁੜੀ। ਮਿੰਦਰ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਲਈ’ਤੇ ਫੈਸਲਾ ਬਣਾਲਿਆ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਪੱਤਾ ਲੈਣ, ਕਾਕਾ ਜਾਂ ਕਾਕੀ ? ਸੀਸੋ ਦਾ ਮੱਤ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਐਪਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਸੀਸੋ ਵੀ ਬਹੁਤ ਉਤੇਜਨਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਲਬਲੀ’ਚ ਸਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸੀਸੋ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ‐ ਤਾਂ ਚੱਲੇ, ਪੱਤਾ ਲੈਣ ਲਈ ਜੇ ਲੜਕੀ ਹੋ ਜਾਂ ਲੜਕਾ-।
ਕਮਰਾ ਨੀਲਾ ਸੀ, ਠੰਡਾ ਜਾ ਸੀ। ਪੇਟ ਉਂਤੇ ਵੀ ਠੰਡੀ ਜੀ ਕਰੀਮ ਪਾਈ। ਉਸ’ਤੇ ਕੋਈ ਸੇਂਸਰ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਮਾਰੇ। ਨਰਸ ਨੇ ਸਕਰੀਨ ਵੱਲ ਉਂਗਲੀ ਵੱਧਾਈ ‐ ਵੇੱਖੋ-। ਮਸਕਾਣ ਦੀ ਨੇ ਅਪਣੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਿਆਣੇ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ। ਮਿੰਦਰ ਨੇ ਹੱਥ ਫੜ੍ਹ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਨੀਲੀ ਸਲਵਾਰ ਕਮੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਰੂਪਵਾਨ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਪੱਲ ਤਾਂ ਛਿੰਨ ਭਿੰਨ ਹੋਗਿਆ, ਜਦ ਨਰਸ ਦੇ ਲਾਫ਼ਜ਼ ਸੀਸੋ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵੱਲ ਪਾਉਂਚੇ। - ਦੇਂਖੋਂ, ਕੁੜੀ ਹੈ-।
ਖੁਦ ਸੀਸੋ ਵੀ ਇਸਤਰੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਔਰਤ, ਨਿਆਣੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਗੁਸਾ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਖਿੱਝ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਨਮੇਸ਼ੀ। ਜਿੱਦਾਂ ਜਨਾਨੀ ਹੋਣਾ ਲਾਹਨਤ ਹੀ ਹੋ ਸੱਕਦੀ ਹੈ।ਪਰ ਫਿਰ ਸੋਂਚਿਆ ‐ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਧੀ ਏ। ਮੇਰੀ ਬੱਚੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹਾਂ-।ਪਰ ਜਦ ਸੀਸੋ ਨੇ ਮਿੰਦਰ ਵੱਲ ਤਾੜਿਆ, ਨੀਲੀ ਪੱਗ ਥੱਲੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਤੈਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮੁੱਖ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਮਝ ਗਈ। ਲਾਲ ਪੱਗ ਵਾਲਾ ਡਾਕਟਰ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਮ ਸਭ ਸਮਝ ਹੋ ਗਿਆ। ਲਾਲ ਪੱਗ ਨੇ ਨੀਲੀ ਪੱਗ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ‐ ਫਿਕਰ ਨਾ ਕਰ ਵੀਰ ਜੀ। ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਾਲੂਗਾ-। ਸੀਸੋ ਨੇ ਅਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੀਚ ਲੀਆਂ। ਹੰਝੂ ਵੀ ਨਾ ਚੋਹ ਸੱਕੇ।
ਜਦ ਮੱਖਣੀ ਨੂੰ ਖਬਰ ਪਾਉਂਚੇ, ਓਹ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਅਨੰਦ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਰੱਬ ਨੇ ਧੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ! ਹੁਣ ਚਾਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜੀ ਬਦਲ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਵਾਰਿਸ਼ ਲਈ ਸੇਟ ਕਰ ਸੱਕੂਗੀ! ਸੀਸੋ ਉਦਾਸ ਹੋਜੂਗੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਖਾਵੰਦ ਵੱਲ ਘਿਰੂਗੀ। ਮੈਂ ਫਿਰ ਦਰਾਣੀ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੋਜੂਗੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਸੀਸੋ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਵੂਗੀ ਕਿ ਜੋ ਹੁੰਦਾ ਰੱਬ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਫਿਰ ਉਸ ਡਾਕਟਰ’ਤੇ ਅੱਖ ਰੱਖਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਦਾਈ ਬਣ ਕੇ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ। ਸੀਸੋ ਨੂੰ ਫਿਰ ੰਿਮੰਦਰ ਵੱਲ ਕਿਰਕ ਹੋਜੂਗੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਆਣੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਕੱਰੂਗਾ। ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਨੀਲੀ ਸਲਵਾਰ ਕਮੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਘਰ ਦੇ ਬਾਲਕੋਨੀ ਉਂਤੇ ਨੱਚੀ। ਉਪਰ ਨੀਲਾ ਅੰਬਰ ਨੇ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਖੇਡ ਵੇਖੀ। ਅੰਬਰ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਨੀਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਹਾਰਕੇ ਕਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਕਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੁਗਤਣ!
* * * * * * * * * * * *
ਰਾਤ ਪੈ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਝ ਆਉਣ ਨਾਲ ਗਰਗਨ ਗੂੜ੍ਹਾ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੰਦ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਬੁੱਕਲ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਿਆ ਸੀ। ਤਾਰੇ ਵੀ ਇਸ ਚਾਦਰ ਦੇ ਓਲ੍ਹੇ ਸਨ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਡੰਡ ਸੀ। ਸ਼ੇਰ ਪਾਣੀ ਕੋਲੇ ਖਲੋਇਆ ਸੀ। ਹਨੇਰੇ’ਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ੇਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਾਇਮ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਔਸਾਲ ਤਿੱਖੇ ਸਨ। ਪਰ ਇੱਕ ਜੰਤੂ ਸ਼ੇਰ ਤੋਂ ਵੀ ਤੇਜ ਸ਼ਿਕਾਰਾ ਸੀ। ਕਿਹੜਾ ਜੰਤੂ? ਇਨਸਾਨ। ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਰੁੱਖ ਦੇ ਡਾਲੀਆਂ’ਚ ਚੜ੍ਹਿਆ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉਸ ਵੱਲ ਸੀ। ਬੰਦੇ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਾਇਆ, ਫਿਰ ਗੋਲੀ ਚੱਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ੇਰ ਓਥੇ ਹੀ ਢਹਿ ਗਿਆ।
ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਲੋਥ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਰਨੀ ਮਾਰੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬਦਲਾ ਹਰਨੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ’ਚ ਤਾਂ ਲਾਸ਼ ਦਾ ਲੋਹੂ ਕਾਲਾ ਕਾਲਾ ਕੁੰਡ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਹੁਣ ਸੁਆਲ ਹੈ ਸੀਸੋ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਆਂ ਮਿਲਜੂਗਾ? ਧੋ ਹਫਤਿਆਂ ਲਈ ਸੀਸੋ ਅਪਣੇ ਕਮਰੇ’ਚ ਲੁਕ ਕੇ ਰੱਜ ਰੱਜ ਰੋਈ। ਪਰਦੇ ਛੱਡੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬੱਤੀ ਜਗਾਈ ਨਹੀਂ। ੰਿਮੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਵੜ ਦਾ ਸੀ, ਸੀਸੋ ਦੀਂਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਲੇ ਕਪੜਿਆਂ’ਚ ਲੁਕੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਆਦਮੀ ਤੋਂ ਲੁਕਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਵੀ। ਮੱਖਣੀ ਨੇ ਮਿੰਦਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। - ਫਿਕਰ ਨਾ ਕਰ। ਮੇਰੇ ‘ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਦੇਰ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਾਰਾ ਹੀ ਰਹਿਣਾ-। ਪਰ ਸੀਸੋ ਨੂੰ ਜਿਠਾਣੀ’ਤੇ ਕੋਈ ਪਰਹੋਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਰਕੇ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋ ਹੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਜਦ ਸੀਸੋ ਨੂੰ ਪੱਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਸੁਤਾ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਹੈਂਪੀ ਨੂੰ ਫੋਨ ਘੁੰਮਾ ਦਿੱਤਾ।
ਹੈਂਪੀ ਸੀਸੋ ਦੀ ਨੀਕੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਜੋ ਹੋਇਆ, ਸੀਸੋ ਨੇ ਹੈਂਪੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਿਲਾ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਂਪੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ; ਫਿਰ ਦੋਨੋਂ ਭੈਣਾਂ ਰੋਈਆਂ; ਫਿਰ ਗੁਸਾ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
ਹੈਂਪੀ ਸੀਸੋ ਤੋਂ ਤਿੱਖੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾ ਤੋਂ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਕਿ ਮੱਖਣੀ ਕਿਸ ਤਰਫ ਦੀ ਤੀਵੀਂ ਸੀ। ਹੈਂਪੀ ਨੂੰ ਮਿੰਦਰ ਵੱਲ ਗੁਸਾ ਵੀ ਸੀ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸੀਸੋ ਦਾ ਵਰ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਨਾ ਕੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ। ਹੈਂਪੀ ਨੇ ਸੀਸੋ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ‐ ਦਰ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇ ਅਤੇ ੰਿਮੰਦਰ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤੀ, ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ’ਤੇ ਮੱਖਣੀ ਨਾਲ ਵੀ-। ਹੈਂਪੀ ਨੇ ਸਿਰਫ ਸੀਸੋ ਨੋ ਇੰਨ੍ਹਾ ਹੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲ ਪੈਣੀ ਹੈ। ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਜ਼ਾ? ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਰਂਖਿਆ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੋਗੀ ਨੂੰ ਫੋਨ ਘੁੰਮਾ ਦਿੱਤਾ। ਦੋ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਹੀ ਦੱਸੇ। ਕਹਿਣ ਦਾ ਮਤਲਬ, ਦੋ ਬਲੀ ਦੇ ਬੱਕਰੇ। ਇੱਕ ਸੀ ਡਾਕਟਰ। ਦੂਜੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਜਿਠਾਣੀ ਸੀ। ਜਦ ਗੋਗੀ ਨੇ ਡਾਲਟਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਦੱਸ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਰਾਤ ਗੋਗੀ ਜਿੱਠਾਣੀ ਦਰਾਣੀ ਦੇ ਘਰ ਆਗਿਆ। ਕਾਲੀ ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਸੀ। ਗੋਗੀ ਦੇ ਵੀ ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਪਾਏ ਸੀ।ਸਿਆਹ ਵਾਂਗ ਅੰਦਰ ਵੜ ਗਿਆ। ਡੈਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪੱਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਗਲੇ ਨੂੰ ਘੋਟਣ ਲੱਗੇ। ਨਾਲ ਘੁਰਾੜੇ ਮਾਰਦਾ ਰਣਜੀਤ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪੱਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਵਹੁਟੀ ਨੂੰ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਭਰ ਸੱਕੀ, ਮੱਖਣੀ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ। ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸੱਕੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਗੋਗੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ‐ ਸੀਸੋ ਲਈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਰੀ ਹੋਈ ਧੀ ਲਈ-। ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮੱਖਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੱਗ ਗਈ। ਹੁਣ ਉਸਦਾ ਕਾਲਾ ਦਿਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਹੱਟ ਗਿਆ।
ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਧੀ ਜੰਮੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿੰਦਰ ਚਾਰ ਹੋਰ ਧੀਆਂ ਦਾ ਬਾਪ ਬਣ ਗਿਆ। ਪੰਜਵੀ ਵਾਰੀ ਮੰਡਾ ਵੀ ਹੋਗਿਆ। ਸੀਸੋ ਅਤੇ ਹੈਂਪੀ ਮਿੰਦਰ ਲਈ ਇੰਨ੍ਹੀ ਸਜ਼ਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਨ।
ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਸ਼ੇਰਣੀਆਂ ਹਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਹਰਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਹਨ। ਗਾਹ ਵਾਂਗ ਸ਼ੇਰਣੀਆਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਉਡੀਕ ਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਮਰਦ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਹੋਂਸਲਾ ਜੋੜ ਜਨਾਨੀ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਨਹੀਂ? ਬੁਰਾਈ, ਕਾਲਿਆਈ ਤਾਂ ਕੁੱਖ ਨੋ ਕਤਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਹੀ ਲਿਆਂਦੀ ਹੈ। ਬੱਚ ਕੇ ਰੇਓ, ਡਾਕਟਰ ਜੀ, ਕੀ ਪੱਤਾ ਗੋਗੀ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਖੜ੍ਹਾ ਖਲੋਇਆ ਹੈ?
